Leegte Lacht – Tonnus Oosterhoff
05/06/2012 | Door Bouke Vlierhuis | Gepubliceerd in poëzierecensies | Tags: P.C. Hooft-prijs, Tonnus Oosterhoff
Hoe je het ook wendt of keert, het werk van Tonnus Oosterhoff is een belangrijk ijkpunt in de Nederlandse poëzie. De één vindt hem de grootst levende dichter van onze taalpostzegel, de ander haalt hem aan als voorbeeld van alles wat er mis is met de poëzie heden ten dage.
Ik geef toe, het cover-to-cover lezen van Hersenmutor, Oosterhoffs verzamelaar uit 2005, was bij vlagen een vermoeiende exercitie en van die bewegende flash-gedichten werd ik voornamelijk ongeduldig. Maar daar staat tegenover dat Oosterhoff een inzicht in de werking van de taal heeft waar menig dichter jaloers op mag zijn.
Leegte lacht, heet de nieuwe bundel van Oosterhoff, en ik nam hem met de nodige scepsis ter hand. Ja, als je door veel van je collega’s als opperpoëet wordt beschouwd en je krijgt dan ook nog eens de P.C. Hooft-prijs, dan is mijn recalcitrantie goed wakker.
Maar die recalcitrantie krijgt in deze bundel geen kans. Want niet alleen is Oosterhoff taalkundig in Leegte lacht scherp als altijd, hij laat de typografische foefjes thuis. In de meeste gedichten is ook echt een verhaal mee te voelen. Zie bijvoorbeeld ‘Zij kregen hun zin’:
Het Russische leger schoot op de bergen
De bergen raakten ontroerd, zonden
hun witte omhelzing. De soldaten stonden
in het verkort van de toekomst.
Wie het in de gaten kreeg begon
te brullen van het lachen.
‘Pojechali! Kolja, jij! Sigaret?’
Groot geruis beschaduwde hen.
Het leven is hard, zacht de dood;
zacht is het leven, hard de dood.
Bij de herdenkingsdienst lispelen Baboesjka’s:
‘Wat is het lot hard voor ons, oudjes.’
Is het allemaal gebakken lucht? Gaat het stiekem toch helemaal nergens over? Je komt er niet achter. En de grap is: het doet er ook niet toe. Wat Tonnus Oosterhoff beter begrijpt dan wie dan ook is dat poëzie gebeurt in het hoofd van de lezer. Poëzie is een spookhuis: het gaat er niet om wat je ziet, het gaat erom wat het met je doet, wat suggestie, associatie en fantasie in je hersenen produceren (zie ook de titel ‘Hersenmutor’).
De meest intense ervaring valt diegene ten deel die zich het meest openstelt. Die gasten die in een spookhuis gaan roepen dat het allemaal van rubber is, daar heeft toch iedereen een hekel aan?
Bezige Bij, 2011
ISBN 9789023469742
96 p., € 17,50
Bestel op Bol.com