– Ik herinner mij, maar zij niet meer –
Als Alzheimer toeslaat, begint een proces van afscheid nemen waarvan niemand op voorhand weet hoe lang het zal duren en welke vorm het gaat aannemen. In de familie van Erwin Mortier sloeg Alzheimer tien jaar geleden toe toen zijn moeder 57 was. Gestameld liedboek: moedergetijden is een persoonlijk, maar uitermate literair verslag van tien jaar dealen met de meest laffe en achterbakse ziekte die er in de ogen van Erwin Mortier bestaat.
Gestameld liedboek is trefzeker, maar ook een zoektocht. Erwin Mortier zoekt naar de plaats die Alzheimer moet krijgen vanaf het moment dat die ziekte onderdeel van het gezinsleven is geworden. Hij moet uitvinden hoe hij zich als zoon kan verhouden tot een vrouw die steeds minder lijkt op de moeder die zij voor hem geweest is. Hij tast samen met de overige gezinsleden en hun partners af hoe ver hun beslissingsbevoegdheid reikt en wanneer het tijd is om in te grijpen. Mortier is trefzeker in het signaleren van verval, vertwijfeling en verdriet.
Erwin Mortier maakt door wat heel veel zonen en dochters doormaken. Hij is niet de enige die zijn ervaringen opschreef. Maar meer dan andere schrijvers gaat hij Alzheimer met taal te lijf, waardoor de discrepantie tussen wat was en wat gaande is nog eens extra schrijnend wordt. Want taal, dat is waar het zijn moeder, net als vele andere Alzheimerpatiënten, steeds meer aan ontbreekt.
Niets aan Gestameld liedboek is zomaar in een opwelling aan het papier toevertrouwd. Het is een weloverwogen gecomponeerd boek, met verwijzingen naar literaire stamboekfrasen, waarbij het ‘ik herinner mij’ – bekend geworden door George Perec, maar die werd op zijn beurt geïnspireerd door Joe Brainard – natuurlijk niet ontbreekt. De ‘moedergetijden’ vormen een herinneringsboek. Niet noodzakelijk aan haar, maar aan gebeurtenissen en gevoelens die als ze niet opgeslagen worden de status van herinnering wellicht niet halen, maar ook als herinnering niet verzekerd zijn van onthouden worden.
De schrijver van Gestameld liedboek staat bekend om zijn stijl, taal, poëtica, maar nooit eerder was de dichtheid aan mooie zinnen zo groot als dit boek. In een roman zou dat onverdraaglijk zijn, de lezer krijgt nauwelijks de kans om op adem te komen. In Gestameld liedboek kan het dankzij de vorm – verbrokkeld fragmentarisch, de (chrono)logica van de ziekte recht doend. Het kan, maar het evenwicht is wankel. Erwin Mortier balanceert af en toe op het randje van koketteren, maar dat is eigen aan zijn schrijverschap en stijl, het ligt niet besloten in het autobiografische van dit ene boek.
De Bezige Bij, 2011
ISBN 9789023464099
191 p., € 17,90
Leave a Reply