– Nu ze er niet meer is –
Het kauwgomkind dat in januari had moeten verschijnen zou in niets geleken hebben op Het kauwgomkind dat verschenen is. Verhalen werden dé verhalen, nu het door de dood van Doeschka Meijsing een postuum boek is geworden. De vier verhalen die door haar voor Het kauwgomkind bestemd waren, zouden andere verhalen geweest zijn, omdat ze in ander gezelschap verkeerd zouden hebben.
Het titelverhaal is onvoltooid gebleven, maar dat geldt net zo goed voor de verhalenbundel die Het kauwgomkind had moeten worden. Ondanks de toelichting van Xandra Schutte die als nawoord is opgenomen – ‘Het moesten familieverhalen worden, dat vertelde ze [Doeschka Meijsing, LW] wel, en anders getoonzet dan de familieromans 100% chemie en Moord & Doodslag, de dubbelroman die ze samen met haar broer Geerten schreef. De verhalen moesten hard en kaal zijn, genadeloos.’ – is het moeilijk een definitief ‘oordeel’ te vellen.
De oude man & het zwijgen, De kinderen en Cadeautje hoort erbij, waarvan het eerste in 2004 als kerstverhaal in Vrij Nederland stond, doen voelen hoe knellend familiebanden en hoe verplichtend tradities kunnen zijn. Uitgesproken kaal zijn ze niet, in hun afrekening met de gezinsidylle – meer in het bijzonder de band tussen ouder en kind, en dan weer speciaal de verantwoordelijkheid die er ondanks de hiërarchie op de schouders van kinderen rust, zij zijn de verzoeners – wel hard en genadeloos.
Drie keer is het geen feest omdat ouders zich niet weten te gedragen. Een vader die blindelings de laatste voorbereidingen treft om dan zijn gezin alsnog de les te lezen door het kerstverhaal naar zijn hand te zetten. Kinderen, al verstoken van Sinterklaas, die tijdens de kerstdagen aangewezen zijn op elkaar en hun nieuwe speelgoed en niet zeker weten of hun ouders elkaar nog zullen vinden. Een vader die doet wat er van hem verwacht wordt – zichzelf wegcijferen en trots zijn – maar niet kan leven met het inleveren.
Hard en genadeloos is Doeschka Meijsing, maar pas nadat ze haar verhaal op haar manier – niet kaal – verteld heeft. Haar manier: sfeer tekenen, precies beschrijven, vermoedens kweken, de aandacht afleiden, het onvermijdelijke laten gebeuren.
Het kauwgomkind is een verhaal vol beloftes die horen bij verhuizen, maar – en daar stopt het verhaal doodgedwongen – er dreigt iets.
Meer dan de andere drie is het – in deze ‘voorlopige’ staat – herkenbaar autobiografisch in vorm en inhoud.
Er is nog geen evenwicht. De eerste twee verhalen klitten door hun thematische verwantschap – kerst als aanjager van onenigheid – aan elkaar, niet duidelijk is hoe ze met het derde, het vierde en verhalen waarvan wij geen weet hebben, een eenheid gaan vormen. Blijven ze in deze chronologische volgorde, houden ze hun huidige vorm? Vragen die opkomen, maar waarvan het stellen niet relevant meer is.
De verhalen in de verhalenbundels van Doeschka Meijsing – De hanen en andere verhalen en Beste vriend, beide integraal opgenomen in Het kauwgomkind: de verhalen – winnen aan betekenis en zeggingskracht door de subtiele manier waarop de schrijfster samenhang creëert en/of suggereert.
Daarin onderscheiden ze zich van de verhalen die niet voor bundelen bedoeld waren. Ook die losse verhalen – op een enkeling na, ik moest tijdens het lezen van Het einde van het jaar denken aan het ontbrekende Geef mij maar een pijp tabak uit de bundel over god, het een over de duivel, het ander over god, met in beide een zoekende, tegen verplichtingen protesterende schrijver – staan in Het kauwgomkind: de verhalen.
De verzamelde verhalen geven inzicht in (de ontwikkeling van) het schrijverschap van Doeschka Meijsing. Een schrijverschap dat stoelt op denken én voelen. Een schrijverschap dat naar het einde toe steeds openlijker over het eigen leven ging, maar waarin het waargebeurde van aanvang aan versleuteld aanwezig was. Een schrijverschap waarin wijsheid alom vertegenwoordigd was, maar de liefde voor het denken steeds minder expliciet werd geëtaleerd. Een schrijverschap waarin taal nergens gereedschap, maar steeds het wezen is.
Had Het kauwgomkind: de verhalen maar De verzamelde verhalen, waarin opgenomen Het kauwgomkind geheten. Dan was recht gedaan aan die samenhang, zonder de laatste verhalen hun bijzondere status te ontnemen.
Nog mooier was het geweest als de verhalen voor Het kauwgomkind in al hun onvoltooidheid schuchter tegen elkaar aanschurkend samen in een klein boekje waren verschenen.
Leave a Reply