Atte Jongstra zal nog even op een recensie moeten wachten. Ik heb zijn meest recente roman Aan open zee weliswaar uit, maar voorlopig duizelt het me nog. Op het eerste oog mag Aan open zee dan een verhaal zijn dat zich na laat vertellen – schrijver vestigt zich op een afgelegen eiland om daar het boek te schrijven dat hem voor altijd zal verlossen van zorgen over zijn pensioen – maar zo eenvoudig is het niet.
Want: de roman die Axel Borg schrijft, valt zo goed als samen met het boek dat de lezer in handen heeft.
Al vraagt de uitgever van Axel Borg zich op basis van de voorlopige samenvatting die hij heeft gekregen af of dat boek wel een roman is:
‘ “Godbewaarme…” had de uitgever teruggemaild. “Is het wel een roman? Als je een reisverhaal bedoelt: daar is geen markt voor. Bovendien had je me een thriller beloofd, weet je nog?” ‘
Aan open zee is zonder twijfel een roman, maar wel een waarin met de nodige (zelf)spot over schrijven en het manipuleren van de werkelijkheid geschreven wordt. En dan is er ook nog de vraag in hoeverre deze roman en het manuscript waar Axel Borg aan werkt overeenkomen, en wie dus de verteller van het verhaal is.
Want: het wemelt in Aan open zee van de verwijzingen en toespelingen. Axel Borg leest Het ravijn van Ivan Gontsjarow (en vraagt zich af of hij niet ook zo’n boek moet schrijven); August Strindberg schreef een roman die Aan open zee heet (daarin wordt iemand, een zekere Axel Borg, naar een vergelijkbaar eiland gestuurd om de oorzaken van tegenvallende visvangst te onderzoeken, en er aan het einde ook iemand de zee op vlucht); Axel Borg refereert aan een verblijf op Senneroog (waar Atte Jongstra zelf in 2010 een week doorbracht in het kader van Een kamer in het verleden. Hoor hier); Jacob Jacobsen Dampe heeft echt bestaan (Axel Borg is ondergebracht op de plek waar Dampe in ballingschap verbleef) en voor het lijk dat in stukken aanspoelt stond een historisch menselijk overschot model.
Want: er wordt de draak gestoken met van alles en nog wat. De hausse aan Scandinavische detectives (die overigens geen status aparte krijgen in het essay In het spoor van de detective: kleine archeologie van de speurder als superheld van Thijs Lijster); de mode om steeds maar weer een ‘… des Vaderlands’ te benoemen; er komt een voortvluchtige crimineel in voor die het tot gast in een populair televisieprogramma heeft gebracht. Om er maar een paar te noemen die heel erg in het oog springen.
Want: Aan open zee heeft Axel Borg ten spijt
‘Hij [Axel Borg, lw] had zich altijd op afstand van de actualiteit gehouden, vanuit het idee dat hij de dingen dan helderder kon overzien.’
een hoge actualiteitswaarde. Russische vliegtuigen worden onderschept; de zee is verontrustend vervuild, en zelfs de Griekse crisis krijgt een plek (een travel roulette brengt Axel Borg en zijn kersverse geliefde naar Kreta). Al komt die actualiteit er bekaaid en soms zelfs clichématig van af (maar dat is natuurlijk de bedoeling).
Deze eerste inventarisatie dekt de intertekstualiteit in Aan open zee nauwelijks. Bovendien heb ik ook nog bijna geen personages ten tonele gevoerd. En: Aan open zee is te leuk om er nu al een definitief oordeel over te willen vellen. Ik dompel me eerst nog even onder op zoek naar nog meer herkenning, maar ik beloof u dat ik er op terugkom. Hoewel… ‘Alle Kretenzers zijn leugenaars, zei de Kretenzer’, laat Axel Borg (of is het Atte Jongstra) tot twee keer toe iemand in Aan open zee zeggen. En ik ben een Kretenzer.
Leave a Reply