Wat zag Anil Ramdas toch scherp wat er in de wereld waarin hij leefde aan de hand was. Dat denk ik als ik onderweg naar huis het net verworven Reis naar het onderbewuste van het extremisme lees. En wat weet hij dat helder en met veel flair te verwoorden.
Voor zijn in 2005 op verzoek van FORUM: Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling geschreven stuk kijkt hij terug op een reportage die hij maakte in de tijd dat hij correspondent in India was voor NRC Handelsblad. Hij reisde in die hoedanigheid vanuit standplaats Delhi naar Kashmir, waar hindoes en moslims tegenover elkaar stonden, in de hoop er een zelfmoordterrorist naar zijn beweegredenen te kunnen vragen.
Op advies van zijn fixer – Bhash, een in Kashmir geboren collega-correspondent – neemt Anil Ramdas in Kashmir een andere identiteit aan. Op journalisten en schrijvers zaten ze niet te wachten.
‘Eén vraag heb ik vergeten te stellen aan de jongen die bereid was te sterven voor zijn ideaal.’ Zo begint Reis naar het onderbewuste van het extremisme. Hoe voor de hand die ene niet gestelde vraag had gelegen blijkt als eerst blijkt dat Anil Ramdas zich in Kashmir voordoet als leraar Nederlandse letterkunde en als daarna blijkt dat hij daadwerkelijk een zelfmoordterrorist te spreken heeft gekregen. Uit het openhartige verhaal van de zelfmoordterrorist kan Anil Ramdas – geholpen door de ideeën van V.S. Naipaul maar een conclusie trekken: gedwongen door de situatie thuis is de jongen uit op zelfdestructie.
Maar wat als die jongen beter in staat was geweest zich tot de wereld te verhouden. Wat als hij gelezen had. Wat als hij zich had kunnen identificeren met een personage en zo zijn vader beter had begrepen. Dan had hij niet hoeven haten en was zelfdestructie niet in zijn hoofd opgekomen: ‘Lezen en doden gaan nu eenmaal niet samen.’ Daarom had Anil Ramdas hem willen vragen naar zijn lievelingsboek.
Ik kan me voorstellen dat Anil Ramdas wilde weten of zijn zelfmoordterrorist een lievelingsboek had, maar hoezeer ik het met hem en met V.S. Naipaul eens ben dat lezen tot inzichten kan leiden, toch moest ik naarmate ik het einde van Reis naar het onderbewuste van het extremisme naderde vooral aan Anil denken. Aan Anil die las, maar ondanks dat zelfdestructief was.
Reis naar het onderbewuste van het extremisme is ook opgenomen in Ik had me de wereld anders voorgesteld, de door Kawita Ramdas en Pieter Hilhorst samengestelde bundel essays die een dwarsdoorsnede bevat van de thema’s waar Anil Ramdas over dacht en schreef. Toen ik het stuk in die context las, werd ik niet overvallen door weemoed.
Leave a Reply