Hannah Arendt over Holland: een gedicht

In oktober 1956 bezocht de filosofe Hannah Arendt – ze zou vandaag jarig geweest zijn – Nederland. Per brief doet ze verslag aan haar man Heinrich Blücher. Hannah Arendt is zeer te spreken over Nederland, blijkt uit een brief die ze op 3 oktober in Amsterdam schreef:

‘Holland – viel netter, als ik erwartete. Die Leute sehr hilfsbereit, they take care of you mit einer erstaunlich zivilisierten, immer gleichbleibenden Freundlichkeit. Straßenbahnschaffner, Kellner, Leute auf der Straße, überall die gleichen freundlichen, einfachen zufriedenen Manieren. Sehr, sehr angenehm. Nirgends ein lautes Wort – außer wenn man das Pech hat, auf deutsche Reisegesellschaften zu stoßen.’

Samen met Mary McCarthy, die haar van het vliegveld haalde, bezoekt ze diverse musea in onder andere Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Wat ze daar ziet, laat sporen na, blijkt uit het gedicht dat onderdeel uitmaakt van een brief die ze een paar dagen later – op 9 oktober, ze is dan in Parijs – aan haar man schrijft.

Ze leidt haar karakterisering als volgt in: ‘Holland war wie folgt:’

‘Grüne, grüne, grüne Wiesen,
Kühe fleckig auf den Weiden,
Himmel hängt die schweren Wolken
tief ins Land hinein.

Braunes, braunes, braunes Wasser
fliesst quadratisch um die Wiesen
in Kanälen: Zaun und Straße;
stille liegt die Welt.

Menschen knien zwischen Wassern
auf den Wiesen unter Wolken,
hacken nasse, schwarze Erde
weite Welt im Blick.’

Ze weet zelf heel goed wie haar bij het schrijven van dit landschapsgedicht heeft geïnspireerd: ‘Kurz, wirklich wie ein Bild von Ruysdael’, laat ze direct op de drie strofen volgen. Het gedicht heeft krijgt pas later een titel: Holland. Zo staat het in Ich selbst, auch ich tanze: die Gedichte.