Michel Butor. Zijn naam heb ik onthouden, maar zijn La modification / Retour Rome heb ik nooit gelezen. Je kunt niet alles lezen. Zelfs niet alle boeken die aanbevolen worden door mensen van wie de mening telt.
‘Retour Rome door Michel Butor behoort al héél lang tot mijn lievelingsboeken. Ik heb het intussen wel tien keer gelezen. Door dat boek ben ik ècht aan het schrijven gegaan. Ik weet nog hoe er voor mij, toen ik Retour Rome las, een gordijn werd opgetrokken, en achter dat gordijn weer een gordijn, en daarachter wéér een, enzovoort: ik was opeens doorgedrongen tot literatuur waarvan ik kon houden. Butor en (minder) Robbe-Grillet zijn eigen tijd mijn Goden geweest (vandaar mijn pissigheid toen jij godverdomme het werk van D.A. Kooiman met dat van Robbe-Gr. In verband bracht!!)’
Als dat geen aanbeveling is… Aan het woord is Jeroen Brouwers. De ‘jij’ die een schrobbering krijgt is Jaap Goedegebuure.
(Als Michel Butor gevraagd wordt welk boek zijn leven veranderd heeft, weet hij het meteen: Illuminations van Arthur Rimbaud:
)
Michel Butor maakte naam met La modification, schreef van alles, maar relatief weinig romans. Dat dat – zijn geringe romanproductie – vragen opriep, deerde hem niet.
Uit een interview met Henk Leffelaar in Raster blijkt dat het voor Michel Butor niet uitmaakt welke vorm zijn schrijven krijgt. Het schrijven zelf is wat telt.
‘l:
Wat hoopt u uiteindelijk met uw schrijven te bereiken?
mb:
Mijn schrijven is een zelf-verwerkelijking. Schrijven is voor mij een ‘way of life’. Ik heb er uiteraard geen idee van wat voor een boek ik over tien jaar zal schrijven, maar ik ben er zeker van dat het een verdere ontwikkeling is van wat ik nu doe. Door mijn schrijven probeer ik een zekere eenheid in mijn leven te brengen. Mijn leven en alles wat daarmee te maken heeft, krijgt betekenis door mijn schrijven.
l:
Wat is dan de functie van een schrijver?
mb:
Er zijn vele soorten schrijvers en er zijn heel wat mensen die schrijven, voor kranten bijvoorbeeld. Wat mij betreft, ik probeer een werk af te leveren over de taal, iets nieuws te brengen in de taal, en door die transformatie van de spraak en van persoonlijke manieren van spreken een transformatie van de wereld tot stand te brengen, van de werkelijkheid, van de samenleving.’
Een van de rode draden in het werk van Michel Butor – een rode draad die dwars door alle genres heen loopt – is de relatie tussen reizen en schrijven. De man in La modification / Retour Rome is niet zomaar onderweg. In zijn gedicht Feuilletant le Globe gaat het over reizen
‘Je n’ai jamais fait le tour de la Terre
Je l’ai presque fait plusieurs fois
Mais en revenant toujours par le même côté
Il est grand temps que je m’y mette
Je vais aller toujours vers l’est comme Philéas Fogg
D’abord l’Extrême-Orient puis la Californie
Cela ne me fera pas retarder d’un jour
Car en traversant la ligne de changement de date
Au milieu du Pacifique j’aurai rajusté mon calendrier
Pourtant je suis sûr que cette révolution qui nous reste
Est un élixir de jouvence
Et que nous aurons pratiquement vaincu la mort
Quand nous serons satellisés’,
maar Michel Butor schreef er ook in beschouwende zin over. In het essay ‘Travel and Writing’ in Defining Travel onderzoekt hij de voor hem vanzelfsprekende relatie die er bestaat tussen schrijven en reizen.
‘I have always felt the intense bond that exists between my travels and my writing. I travel in order to write – not only do find subject matter, topics or events, like those who go to Peru or China to return with lecture notes and newspaper articles (I also do this, although, unfortunately, not yet in those two particular countries, that will come in time) – but because to travel, at least in a certain manner, is to write (first of all because to travel is to read), and to write is to travel. It is this relationship that I would like to explore somewhat in this text.’
Michel Butor stierf op 24 augustus 2016 in de Abdij van Cluny in Contamine-sur-Arve. De renners zitten nog maar net op de fiets als ze het dorp en het klooster in zicht krijgen.
Leave a Reply