Stel dat een schrijver wil dat hij begrepen wordt, welke middelen staan hem dan ten dienste om een lezer op het juiste spoor te zetten. Hoe kan hij een tipje van de sluier oplichten, zonder dat hij zijn eigen tekst verklaart of de boodschap er al te dik bovenop legt.
Het was geen thema tijdens de uitreiking van de Inktaap 2026, maar tussen de regels door ging het er toch verrassend vaak over.
Joost Oomen – winnaar van de Inktaap 2026, maar dat wist hij op dat moment nog niet – kaartte het aan toen hij een vraag kreeg over eerste bladzijden van zijn roman Het paradijs van slapen. Bladzijden die volgens degene die de vraag stelde in niets leken op de rest van het boek. Hoorden die bladzijden er wel bij. Bij zijn verhaal. Oomen gaf de vragensteller gelijk: die bladzijden had hij niet zelf geschreven. Maar ze stonden niet zomaar op die plek in het boek. Hij koos ze omdat ze iets vertellen over het verhaal dat volgt. Een motto heet dat, legde hij uit. Dat verhaal gaat over twee mannen: Gerrit en Theo. De een – Gerrit – wil dood (hij heeft van het leven genoten en wil waardig sterven), de ander – Theo – moet hem daarbij helpen.
Het motto dat Joost Oomen koos, komt uit De bloempjes van Sint-Franciscus. De bloempjes van Sint-Franciscus is een verzameling veertiende-eeuwse waarschijnlijk door Ugolino Brunforte geschreven verhaaltjes die de orde van de Franciscanen, die het op dat moment moeilijk had, een hart onder de riem moest steken. In het 47e verhaaltje verschijnt Maria aan een broeder die zich voorbereid op de dood. Getroost en gesterkt door de stroop die hij van haar krijgt, leeft hij even op om daarna gelukzalig de overstap naar een volgend leven maken.
(vertaling: C.P. Voorveldt)
Wie Het paradijs van slapen leest – en weet wat de functie van een motto is – begrijpt de hint onmiddellijk. Minder duidelijk is de boodschap die verborgen zit in de afbeelding op het omslag van het boek. Lezers zagen er van alles in volgens Joost Oomen: een giraffe (in het boek de verbeelding van schoonheid) en het bovenaanzicht van Terschelling (daar speelt een deel van het verhaal zich af) werden vaak genoemd. Had gekund, maar dat is het niet. Oomen en zijn uitgever kozen voor de cover een schilderij van Paul Klee: ‘Einer, der versteht’. En ook dat is een vooruitwijzing naar het verhaal over Gerrit en Theo.
(In een andere zaal gaat het even later ook over de cover van een boek. Falun Ellie Koos vertelt over de totstandkoming van het omslag van Rouwdouwers. Zij vroeg Don Duyns om een schilderij te maken voor de cover. Ze stuurde hem de tekst van het boek, waarna hij twintig schilderijen maakte. Uit die twintig koos Koos het schilderij in heldere kleuren waarop twee figuren te herkennen zijn. Hoewel: of het er echt twee zijn, daarover verschillen de meningen dan weer. Net zoals er onenigheid bestaat over wat die twee – als het er twee zijn – elkaar te vertellen hebben.)
Mooi, die mysterieuze covers die bij nader inzien voor de goede verstaander het nodige prijsgeven. En dan zie ik dat er een herdruk van Het paradijs van slapen aangekondigd is. Met eeen omslag dat aan duidelijkheid veel minder te wensen overlaat. Maar dat weet alleen de lezer.
Leave a Reply