Ik dacht echt dat ik er al een keer iets over geschreven had. Over hoe Nobelprijswinnaar Olga Tokarczuk aankijkt tegen het gebruik van kunstmatige intelligentie. Ik weet nog dat de vanzelfsprekendheid waarmee ze kunstmatige intelligentie op een lijn zette met intertekstualiteit me verbaasde… Nee, ze zag geen gevaar in het gebruik van ai bij het werken aan een boek. Doen schrijvers dat niet altijd, vroeg ze zich retorisch af. Voortborduren op het werk van voorgangers. Intertekstualiteit is van alle tijden. Daarmee was voor haar de kous af.
In het licht van Empusion, de roman waar het die BorderKitchen-avond in De Regentes in Den Haag vooral over ging, snapte ik wat ze zei over intertekstualiteit. Empusion is bij uitstek een roman die voortborduurt op het werk van een voorganger en verwijzingen bevat naar wat eerder geschreven werd. Het is Tokarczuks indringende hedendaagse versie van wat Thomas Mann in De Toverberg over zijn tijd te berde bracht.
Dat ze in haar wat laconieke antwoord op de vraag van Alicja Gescinska suggereerde dat gebruik maken van ai een soort intertekstueel ‘knippen en plakken’ is, ging mij te ver, maar bood Gescinska blijkbaar te weinig aanknopingspunten voor een fundamenteel debat. Het ging er die avond dus niet echt over. Over de vraag in hoeverre Tokarczuk tijdens het schrijven gebruik maakt van kunstmatige intelligentie.
Eerder deze maand in Poznań dus wel, maar daar was ik niet bij. Als anderen er geen aandacht aan besteed hadden, was het volledig aan mij voorbijgegaan. Daar op dat podium in Poznań bleek Tokarczuk gebruik maakt van een betaalde versie van een zogenaamd Large Language Model als sparring partner in de hoop zo een beter boek te schrijven. Het gebruik ging verder dan het checken van feiten, maar ook weer niet zo ver dat Tokarczuk de computer delen van haar boek liet schrijven.
Blijkbaar werden haar woorden verkeerd begrepen, dan wel geïnterpreteerd (of misschien voelde Tokarczuk en/of haar uitgever toch een bui hangen), want daags na het interview kwam er een verklaring om te voorkomen dat iedereen er het zijne of hare van ging denken. Tokarczuk maakt nog maar eens duidelijk dat ze haar nieuwe roman zonder hulp– van ai of een ander – en in haar eentje geschreven heeft, zodat ze dat al haar hele schrijversleven gewend is te doen.
Wel heeft ze gebruik gemaakt van kunstmatige intelligentie in de researchfase, zoals volgens haar heel veel schrijvers dat inmiddels doen.
Ook nu ging het tijdens het gesprek zelf voor zover ik kon nagaan niet over wat er aan het gebruik van ai vooraf gaat. Aan de teksten die een machine gevoerd krijgt en vervolgens gebruikt om steeds adequatere antwoorden te genereren. Teksten die veelal zonder toestemming van degenen die ze geschreven hebben gebruikt worden. Daar gaat het zelfs in gesprekken met schrijvers die als geen ander weten hoeveel moeite het kost om zo’n tekst te schrijven niet over. Waarmee gesuggereerd wordt dat het heel vanzelfsprekend aan het worden is dat een tekst publiek bezit is waarmee naar hartenlust geëxperimenteerd mag worden. Zelfs bij het checken van een feit kan niet uitgesloten worden dat de machine het auteursrecht schendt.
(Dat er van Olga Tokarczuk nog maar een roman zou volgen, vertelde ze die avond in Den Haag overigens ook. Dat baarde veel meer opzien dan haar opmerking over ai. De zaal reageerde teleurgesteld, maar liet zich enigszins geruststellen door de toezegging van Tokarczuk dat ze niet helemaal met schrijven zal stoppen. Maar romans hebben voor en volgens haar hun beste tijd gehad. Ook zo’n onderwerp waar veel meer over te zeggen is.)
Leave a Reply